Column

En ook weemoedigheid

En ook weemoedigheid

Het kringwerk is weer begonnen, dus ook de bijbelgespreksgroep op de eerste maandagochtend van de maand. We buigen ons over Prediker 1, over de bekende woorden dat alles ‘lucht en leegte’ is, dat moeizaam gezwoeg onder de zon niet baat en dat alles vermoeiend is. Pessimisme volgens de een. Relativering volgens een ander. Verwondering volgens een derde deelnemer aan het gesprek. Het is toch poëtische taal?

Een aantal Bijbelvertalingen laat in de typografische weergave van de eerste elf verzen uitkomen dat de beginwoorden van Prediker inderdaad een stilistisch gedicht bevatten, waarvan je de beeldtaal voor zich moet laten spreken. Prediker 1 lijkt in dit opzicht op Genesis 1: ook een lied, op de zes scheppingsdagen, met terugkerend refrein. De Bijbel is een boek dat uitnodigt uit om mee te zingen. De lof op de Schepper. En ook een keer over de vergankelijkheid van het aardse leven en de ijdelheid van het menselijke streven.

Zo’n eerste keer na de zomer maak je eerst even een rondje. Hoe is het ermee? Daarbij passeren een vers overlijden, een aanstaand overlijden, een chronische ziekte van de partner en een geval van PHPD. Die kende is nog niet. De uitdrukking staat voor ‘pijntje hier, pijntje daar’. Je komt op een leeftijd dat… Zo is het bruggetje naar Prediker snel geslagen.

De kaars op tafel, aangestoken met het oog op de aandacht en onze ontmoeting rondom het Woord, werkt ook mee om bij Prediker te komen. Hoewel afkomstig van een gerenommeerd kaarsenhuis, druipt hij binnen de kortste keren een flinke straal wit kaarsvet op de nieuwe eikenhouten tafel in de pastorie. Ook dit is ijdelheid. Een tafel ongeschonden willen bewaren. Een kwaliteitskaars die niet levert…

Prediker focust in zijn openingsgedicht op het komen en gaan van de generaties en op de eeuwige kringloop der natuur: de zon, de wind en de rivieren schijnen, waaien en stromen altijd maar door. Fraai is de weergave van de almaar kerende wind in de Nieuwe Bijbelvertaling: ‘Hij draait en waait en draait, en al draaiend waait de wind weer terug’. Het houdt nooit op. Het doelloze heen en weer waaien van de wind. Het doelloze in- en uitgaan van de mens.

Als ik mag kiezen tussen pessimisme, relativering en verwondering, zou ik voor de middelste optie kiezen. Prediker, die helpt relativeren. Prediker, die ons leven onder de zon op losse schroeven zet, als bij een platenspeler, die daardoor niet van de wijs raakt bij een stootje.

Is er iets nieuws onder de zon? Ook die vraag stelt Prediker in de ouverture van zijn zoektocht naar kennis en wijsheid. Ik las onlangs dat men in Harlingen in 1608 elke twee maanden een bedrag van 1.162 gulden afdroeg aan de Generaliteit als ‘betaling tot den oorloge’. Elke stad en streek in de Republiek betaalde zijn opgelegde deel (‘quota’). De begroting gaat nu weer over onontkoombare defensie-uitgaven in NAVO-verband met het oog op onze veiligheid.

Lied 720 en 796 bieden een handvat ter inleiding en afsluiting van de kring. ‘Geniet het leven als een gave. Geen mens weet wat hij morgen vindt’ en ‘ach hoe nietig, ach hoe vluchtig zijn der mensen dagen! Als op wateren die stromen, en niet meer tot stilstand komen, wordt ons leven meegenomen.’ Had ik de melancholie al genoemd? Ook die heeft zijn plek onder de zon. ‘En ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren, en die des avonds komt, wanneer men slapen gaat’ (Willem Elschot).

Teunard van der Linden